Strafrecht en criminologie

Oneigenlijk gebruik van de bijzondere voorwaarden in het strafrecht

J. van Zeijst

Beginselen vormen in het strafrecht een groot goed, maar zij hebben levens de lastige eigenschap niet geheel en al aan te sluiten bij de praktische behoeften van een doelmatige strafrechtspleging. Zo ook het legaliteitsbeginsel. In dit artikel wordt aangegeven hoe het legaliteitsbeginsel fricties kan opleveren als de rechter het bestaande wettelijke arsenaal van straffen en maatregelen ontoereikend acht. Hij zoekt naar wegen om aan de greep van het legaliteitsbeginsel te ontkomen en een voor de hand liggende mogelijkheid is dan het opleggen van een bijzondere voorwaarde. Uit de wetsgeschiedenis blijkt echter dat de wetgever aan de bijzondere voorwaarde een andere functie heeft toegedacht dan die van verkapte straf of verkapte maatregel. Een zodanig gebruik is dus in strijd met de bedoelingen van de wetgever en staat tevens op gespannen voet met het  legaliteitsbeginsel. Daarom mag met recht van een oneigenlijk gebruik worden gesproken. Enige voorbeelden hiervan komen aan de orde en tevens zal de vraag worden opgeworpen: heeft de bijzondere voorwaarde nog toekomst?

november 1982
AA19820621

Ongefundeerd wantrouwen in de rechterlijke macht

De empirische onderbouwing van het concept-wetsvoorstel minimumstraffen bij recidive van zware delicten

M.M. Boone

Post thumbnail In de praktijk is het vaak zo dat de wetgever de banden van de rechter aantrekt als het vertrouwen in de rechter tanende is. Het concept wetsvoorstel minimumstraffen past dan ook geheel bij het sentiment van deze tijd. Sentiment is echter onvoldoende grond voor de fundamentele wijziging van het sanctiestelsel die door dit concept wetsvoorstel zou worden bewerkstelligd. De verwachting zal toch ten minste reëel moeten worden gemaakt dat de invoering van het concept wetsvoorstel tot verbetering zal leiden van de misstanden waarover de indieners zich zorgen maken. De empirische gronden waarop het concept wetsvoorstel berust, zijn echter bijzonder zwak onderbouwd. In deze opinie neemt Miranda Boone de taak op zich en onderzoeken in hoeverre de vier belangrijkste empirische veronderstellingen waarop het concept wetsvoorstel berust door uitkomsten van sociaal-wetenschappelijk onderzoek worden ondersteund.

Opinie | Opiniërend artikel
september 2011
AA20110620

Ontkenning, bagatellisering en vergoelijking van internationale misdrijven in het Wetboek van Strafrecht

Een analyse van de complexe nieuwe ‘memory law’ in artikel 137c lid 2

M. van Noorloos

Post thumbnail In 2024 is aan artikel 137c lid 2 van het Wetboek van Strafrecht een verbod toegevoegd op het ontkennen, vergoelijken of verregaand bagatelliseren van grootschalige internationale misdrijven, als bijzondere vorm van groepsbelediging. Dit artikel geeft een beschouwing van een aantal delicate vragen waar de rechtspraktijk voor kan komen te staan bij de interpretatie van deze ‘memory law’.

Verdieping | Verdiepend artikel
maart 2026
AA20260177

Ontmaskering

G. Knigge

In de rubriek `recht in zicht´ wordt door een oud-redacteur teruggekeken op zijn of haar artikel dat deze redacteur destijds schreef en wat de uitwerkingen van het artikel waren.Knigge gaat in op zijn artikel voor Ars Aequi dat hij heeft gebaseerd op zijn eerder verschenen scriptie over de opportuniteit in het strafrecht waarbij hij twee niveaus onderscheidt.

Verdieping | Verdiepend artikel
oktober 2001
AA20010737

Ontmoeting van het erfrecht en strafrecht: over criminele erfgenamen en criminele erflaters

L.A.G.M. van der Geld

Post thumbnail Wat hebben erfrecht en strafrecht met elkaar te maken? Nogal veel! De bloedige hand erft niet: je erft niet van degene die je zelf om het leven hebt gebracht. En wat te denken van het erven van een ‘criminele’ nalatenschap? Met spraakmakende zaken zoals die van Yvon K. is het ‘strafrechtelijke erfrecht’ weer volop in de belangstelling. Yvon K., verdacht van het om het leven brengen van haar partner, overleed een paar dagen vóór de uitspraak in haar strafzaak. Vererft nu de erfenis van de om het leven gebrachte partner naar haar kinderen?

Rode draad | Snijvlakken & Kruisbestuivingen
december 2023
AA20230986

Onvervalste grappen

J.G. Boot

In dit redactionele artikel wordt heel kort ingegaan op de samenhang tussen strafrechtelijke vervolging, marktmanipulatie en de invloed van Europees Recht.

Opinie | Redactioneel
november 2005
AA20050893

Onvrijwillige seksuele interactie

Enkele vraagstukken over reikwijdte, systematiek en proportionaliteit bij de voorgenomen strafbaarstellingen van onvrijwillige seksuele interactie

K.K. Lindenberg

Het voorontwerp Wet seksuele misdrijven beoogt de huidige zedendelicten fundamenteel te herzien. In deze bijdrage wordt ingegaan op het nieuwe misdrijf ‘seksuele interactie tegen de wil’ in relatie tot de misdrijven ‘aanranding’ en ‘verkrachting’. Het voorontwerp roept hierover de nodige vragen op die van belang zijn voor de acceptatie, werkbaarheid en houdbaarheid van de nieuwe wet.

Opinie | Opiniërend artikel
november 2020
AA20201014

Oorlog, oorlogsdreiging en recht

J.L.W. Broeksteeg, C.J.H. Jansen

Post thumbnail Overal op de wereld is oorlogsdreiging, zijn brandhaarden en oorlogen, het dichtst nabij die tussen Rusland en de Oekraïne. Oorlog en oorlogsdreiging zijn tegenwoordig vaak hybride: fysiek en digitaal. Hoe moet het recht met de oorlogsdreiging en de oorlogen omgaan? De antwoorden hangen van het rechtsgebied waar iemand ze zoekt. In dit boek komen aan de orde: het strafrecht, het internationale recht, het staats- en het bestuursrecht, recht en digitalisering, het ondernemingsrecht en het burgerlijk procesrecht.

9789493333505 - 25-04-2025

Oorlog, oorlogsdreiging en recht (Digitaal boek)

J.L.W. Broeksteeg, C.J.H. Jansen

Post thumbnail Overal op de wereld is oorlogsdreiging, zijn brandhaarden en oorlogen, het dichtst nabij die tussen Rusland en de Oekraïne. Oorlog en oorlogsdreiging zijn tegenwoordig vaak hybride: fysiek en digitaal. Hoe moet het recht met de oorlogsdreiging en de oorlogen omgaan? De antwoorden hangen van het rechtsgebied waar iemand ze zoekt. In dit boek komen aan de orde: het strafrecht, het internationale recht, het staats- en het bestuursrecht, recht en digitalisering, het ondernemingsrecht en het burgerlijk procesrecht.

9789493333505 - 25-04-2025

Op het snijvlak van bestuursrecht en strafrecht: de sluitingsbevoegdheid van artikel 13b Opiumwet

B. van der Vorm

Post thumbnail De sluitingsbevoegdheid van de burgemeester die is neergelegd in artikel 13b Opiumwet is bij uitstek een voorbeeld van een bepaling die zich bevindt op het snijvlak van het bestuursrecht en het strafrecht. In deze bijdrage wordt artikel 13b Opiumwet besproken in het perspectief van de burgemeester als misdaadbestrijder. Vanuit het gegeven dat artikel 13b Opiumwet als (extra) doel de drugsbestrijding heeft gekregen, wordt betoogd dat een burgemeester die deze bepaling toepast onder omstandigheden zeker als een misdaadbestrijder kan worden aangemerkt.

Rode draad | Snijvlakken & Kruisbestuivingen
februari 2023
AA20230140

Op weg naar het einde: de strafbaarstelling van voorbereiding en vergemakkelijking van professionele hennepteelt

M.J. Borgers, E.M. van Poecke

Post thumbnail De illegale hennepteelt in Nederland en de internationale handel in hennep vormen belangrijke aandachtspunten van het huidige kabinet. In het kader van het intensiveren en optimaliseren van de bestrijding van illegale hennepteelt heeft het kabinet dan ook een pakket aan maatregelen aangekondigd. In dit artikel wordt ingegaan op het voorgestelde artikel 11a Opiumwet. Daarbij staat de vraag centraal wat de betekenis en de toegevoegde waarde is van de voorgenomen invoering van het nieuwe artikel 11a Opiumwet. Of iets anders gezegd: biedt dit wetsvoorstel een oplossing voor het door het kabinet geschetste probleem?

Verdieping | Verdiepend artikel
maart 2012
AA20120171

Openbare orde verstorende twaalfminners

J.G. Brouwer, S.M. Wolfert

Post thumbnail In 2009 wordt in de gemeenten Utrecht en Rotterdam geëxperimenteerd met een maatregel die te boek staat als de avondklok. Kort gezegd komt het erop neer dat de burgemeester aan de ouders van een overlastgevend kind mededeling doet dat de politie hun kind naar huis brengt, indien het in de eerstkomende drie maanden opnieuw overlast veroorzaakt dan wel indien hun kind zich na 21.00 uur zonder begeleiding op straat bevindt. De introductie van de avondklok stuitte bij veel leden van de Eerste Kamer op verzet. Het was dat de maatregel onderdeel uitmaakte van de package deal die Voetbalwet heet, anders was de bevoegdheid er nooit gekomen. Dat had niet zozeer te maken met het instrument zelf, als wel met het vage toepassingscriterium: herhaaldelijke groepsgewijze verstoring van de openbare orde.

Opinie | Opiniërend artikel
april 2011
AA20110267