Over wetenschappelijke integriteit II
1 In mijn vorige column bepleitte ik dat hoogleraren die in een bepaalde zaak als adviseur zijn opgetreden hiervan melding maken wanneer zij in een wetenschappelijk forum over de zaak schrijven. De wetenschappelijke integriteit is mijns inziens in het geding indien deze melding achterwege blijft. Op deze stellingname kreeg ik van verschillende kanten bijval, maar ook kritiek. De kritiek betreft een van de gegeven illustraties en de strekking van mijn betoog. Op beide wil ik ingaan.
2 Allereerst is er – terecht – kritiek op de illustratie van mijn betoog met de strijd die Van Dunné en Vranken in 1990 in het WPNR over bodemvervuiling uit het verleden hebben gevoerd. Beide auteurs hadden in deze zaak geadviseerd. Ik schreef: ‘Pas naarmate men de discussie volgde, werd duidelijk dat beiden gevestigde belangen hadden: zowel Van Dunné als Vranken hadden in deze milieuzaak geadviseerd. Daar is geen bezwaar tegen mits betrokkenen daar in hun publicaties openlijk voor uitkomen (“adviseur van Z”)’. Wat ik over het hoofd heb gezien is dat de auteurs niet in de loop van de discussie, maar al direct bij het begin van hun betrokkenheid melding hebben gemaakt. Vranken schrijft op p. 2 van zijn bijdrage: ‘Ik heb over deze problematiek een legal opinion geschreven, die is overgelegd in de procedure Staat/Duphar over de verontreiniging van de Volgermeerpolder. De opinion, uitgebracht aan de advocaat van Duphar, behelst een uiteenzetting van wat mijns inziens in de jaren vijftig en zestig het geldende Nederlandse positieve recht in deze was. Geen partij-rapport derhalve. Daarom ook kan ik er op deze plaats onbekommerd over schrijven: wat ik in de opinion heb opgenomen, verschilt niet van wat ik er hier, voor het juridisch forum, over te berde breng [...]’ (WPNR 1990, p. 178). En Van Dunné laat ons in zijn reactie op Vranken weten: ‘Het is passend om ook van mijn kant een soortgelijke opmerking te maken: ik heb het tegen-advies uitgebracht voor de Staat in genoemde Duphar-zaak. Uit mijn woordgebruik blijkt al dat ik Vrankens advies slechts als een partij-advies kan zien, ik refereer wat dit betreft aan het oordeel van de lezer. Ik ga er hierbij van uit, dat in een goed partij-advies ook de argumenten aan bod komen die tégen het standpunt van een cliënt pleiten. Het gevolg van dit alles is, dat het artikel van Vranken mij zeer bekend voor kwam. Het verheugt mij intussen dat wij de degens dit maal op het forum van de wetenschap kruisen, waar de beslechting van dergelijke strijdvragen toch thuishoort, wil de rechtswetenschap serieus genomen worden’ (J.M. van Dunné, Normatief uitgelegd. Verzamelde privaatrechtelijke opstellen, Deventer: Kluwer 2006, p. 493. Volledige openheid van zaken dus. Aan de collegae Van Dunné en Vranken past een welgemeend excuus voor mijn vergissing.
3 Intussen kan men zich afvragen of Van Dunné en Vranken zich in deze zaak toch niet van een oordeel hadden moeten onthouden. Een lezer acht het niet passend dat adviseurs voor het wetenschappelijk forum met hun (partij-)adviezen voor de dag komen, ook niet indien de hoedanigheid van adviseur – zoals bij Van Dunné en Vranken – duidelijk wordt vermeld. Deze visie gaat mij te ver. Met Van Dunné en Vranken acht ik het onder omstandigheden nuttig als de adviezen naar buiten komen. Voor de meningsvorming is het goed om de beschikking te hebben over een zo uitgebreid mogelijk arsenaal aan argumenten; juist via adviezen als deze komt de dagelijkse rechtspraktijk voor het voetlicht en tenslotte dienen ook adviseurs de vrijheid te hebben om hun meningen te publiceren.
4 Tot slot vraagt een lezer mij of mijn betoog ook geldt voor annotaties en hij legt mij een casus voor van een advocaat in strafzaken die in cassatie optreedt en de zaak vervolgens in dit blad annoteert. Het komt mij voor dat een dergelijke handelwijze ongelukkig is, maar in elk geval geldt ook hier dat vermelding van de eerdere hoedanigheid mag worden verwacht.
Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi september 2006