Onder Schotse professoren

Literatuur en recht zijn gebieden die veel met elkaar van doen hebben. Het is dan ook vanzelfsprekend dat er onderwijs in wordt gegeven. Dat gebeurt in Nederland (bijvoorbeeld in Leiden, Rotterdam en aan de VU), maar ook elders. In Schotland bijvoorbeeld. Daar gaat de bemoeienis met literatuur nog wat verder. Juridische hoogleraren schrijven er romans en zijn tevens doelwit van romanschrijvers. Van beide zal ik een voorbeeld geven. Het eerste heb ik in deze kolommen al eens vermeld (zie p. 91 van deze bundel). Het is het verhaal van Alexander McCall Smith, emeritus hoogleraar gezondheidsrecht aan de Universiteit van Edinburgh. Ik noemde hem vanwege de persiflage (‘de tennisles’) die hij publiceerde van drie Duitse hoogleraren, van wie één duidelijk is gemodelleerd naar zijn Hamburgse collega Reinhard Zimmermann. In The 2½ pillars of wisdom beschrijft McCall Smith de avonturen van prof.dr. Moritz-Maria von Igelfeld en zijn twee collega’s. Het boek bestaat uit drie verhalen: ‘Portuguese irregular verbs’, ‘The finer points of sausage dogs’ en ‘At the villa of reduced circumstances’. McCall Smith, die mede-oprichter is van The really terrible orchestra, kreeg zijn eerste bekendheid bij het grote publiek als schrijver van kinderboeken. Daarin was hij zo succesvol, dat hij ontslag nam bij de universiteit en zich geheel toelegde op het schrijven van verhalen. Zijn ‘No. 1 ladies’ detective agency’ is misschien wel zijn meest bekende schepping. Het beschrijft de avonturen van Mma Precious Ramotswe, de eerste vrouwelijke detective in Botswana (McCall Smith is geboren in Zimbabwe en doceerde enige tijd in Botswana). Inmiddels zijn er veertien delen in de serie verschenen – het laatste, The Minor Adjustment Beauty Salon, in 2013.

Geen hoogleraar, maar wel voormalig medewerker aan de Universiteit van Glasgow is de Schotse auteur Denise Mina (1966). Met haar Still midnight (In de stille nacht) (2009), The end of the wasp season (Het einde van de wespentijd) (2012), The red road (2013), Gods and beasts (Goden en beesten) (2013) en eerdere thrillers sleepte zij tal van prijzen in de wacht. Ook onder collega’s is Mina niet onopgemerkt gebleven. ‘Recently she has been producing a series of novels which are a sophisticated version of the police procedural, set in Glasgow and its environs, with at their centre a woman police sergeant, Alex Morrow’, schrijft mijn collega de Edinburghse rechtshistoricus John Cairns in zijn onvolprezen Edinburgh Legal History Blog. Cairns vervolgt: ‘The books are richly textured and avoid many of the clichés of the genre, while giving a broad and vivid picture of modern Glasgow – one not confined to the usual tenement closes, sandshoes, and hard men with razors. Characters are convincing and well drawn. The plotting is good.’ Aanleiding voor Cairns om hier in zijn blog aandacht aan te besteden, is dat in Still midnight een van zijn collega’s onder de naam Tormod MacLeod ten tonele wordt gevoerd. Deze Douglas Professor of Civil Law is in de roman ‘pompous, snobbish, self-important, and, even worse, having gone to a leading public school in Edinburgh!’ (voor de niet-ingewijden: een public school is in het Verenigd Koninkrijk een peperdure particuliere opleiding). Dat is het tegendeel van ‘the very class-conscious Morrow, who demonstrates a Scottish, working-class resentment of someone whom she suspects of thinking himself better than her’ (het doet denken aan Detective Sergeant Barbara Havers, de working class collega van Detective Inspector Thomas Lynley, van schrijfster Elizabeth George). Deze beschrijving verdraagt zich in het geheel niet met de personen die Cairns op de Douglas-leerstoel heeft gekend. ‘The description of his room in the University does, however, ring true!’

Op de achtergrond speelt zich een gewone detective af: ‘It’s a peaceful Sunday evening in suburban Glasgow until a battered van pulls up to one home and disgorges a group of armed men in balaclavas. They smash into the house and hold the family at gunpoint and demand millions of pounds. Baffled, the assembled people protest that they don’t have access to that sort of money. The attackers kidnap the elderly grandfather and storm off into the night’. Hoe Inspector Alex Morrow deze zaak weet op te lossen, zal ik niet verklappen. Daar is het een detective voor.