De scriptie
1 Sommigen beschouwen het als het hoogtepunt van hun studie. Voor anderen is het een nachtmerrie. De scriptie is gewoonlijk het sluitstuk van de rechtenstudie, zowel in de bachelor- als in de master-fase. Een goede scriptie biedt een prachtige opstap naar een carrière in advocatuur of wetenschap. Hoe een goede scriptie te schrijven? Het begint met de keuze van een onderwerp en een begeleider. Vervolgens moet het materiaal worden verzameld. Dan breekt al vrij snel de tijd van het schrijfwerk aan. Ten slotte rijst de vraag wat met een goede scriptie te doen.
2 Een goed onderwerp is niet zo eenvoudig te bedenken. Enkele tips: bouw voort op een reeds gevolgd keuzevak. Wie een scriptie over gezondheidsrecht wil schrijven zonder eerst het vak gezondheidsrecht te hebben gevolgd, zal een fors deel van de inleestijd moeten besteden aan wat anderen al lang van het gezondheidsrecht afweten. Maak gebruik van bestaande kennis: heb je eerder vliegtuigbouw of Portugees gestudeerd, kies dan een onderwerp waarbij je deze kennis kunt benutten. Bedenk wat je later wilt gaan doen. De entree in de bankwereld is eenvoudiger met een scriptie over witwassen dan over Chinees penitentiair recht. Maar laat je bij je keuze vooral leiden door je eigen belangstelling: je moet er tenslotte meer weken aan besteden dan aan welk ander vak ook. Wellicht is je belangstelling ingegeven door een memorabele gebeurtenis gedurende de studie. Een studente die ooit van pedagogiek naar rechten was overgestapt omdat ze af wilde van alle zweverigheid, vertelde mij van de schok (van herkenning) die zij kreeg toen ze in haar eerste jaar met redelijkheid en billijkheid werd geconfronteerd (het kwam toch nog goed: haar scriptie mondde uit in de conclusie dat redelijkheid en billijkheid zich goed in deelregels laten vangen, zodat het met de zweverigheid wel meevalt).
3 Lukt het niet meteen om een concreet onderwerp te vinden, stap dan naar de bibliotheek. Wil je over corporate governance schrijven maar je weet niet precies wat, sla ter inspiratie eens een paar buitenlandse bladen op. Zeker voor de Duitsers geldt dat zij een thema vaak al lang op het spoor zijn, voordat wij het hebben ontdekt. Omdat het natuurlijk altijd mogelijk is dat een ander je voor is geweest of dat het onderwerp te breed of juist te eng gekozen is, is het verstandig de keuze met je beoogd begeleider te bespreken, wellicht door een drietal opties in te brengen. De begeleider kan dan zeggen dat onderwerp a te ruim, onderwerp b nog te weinig in kaart gebracht en onderwerp c perfect is. Die begeleider wordt soms van boven aangewezen, maar probeer altijd eerst om iemand met wie je al een goede band hebt opgebouwd hiervoor in te schakelen. Een goede band is belangrijker dan vakinhoudelijke kennis.
4 Na het verzamelen van literatuur – aarzel niet om de meest in aanmerking komende boeken zelf aan te schaffen – en andere bronnen, is het tijd om een voorlopige probleemstelling te formuleren. Dat luistert nauw. Een scriptie is alleen goed als datgene wat in de aanvang als probleem wordt geformuleerd aan het slot tot een conclusie leidt. Probeer die stelling zo stellig mogelijk te maken: de conclusie ‘dit vraagstuk heeft voors en tegens’ of ‘nader onderzoek is geïndiceerd’ is een zwaktebod, dat ook met een laag cijfer zal worden afgestraft. Voorts mag de scriptie alleen die elementen bevatten die nodig zijn voor beantwoording van de gestelde vragen; voldoet een onderdeel daar niet aan, dan moet het echt onder de delete-toets sneuvelen (of de probleemstelling moet aangepast).
5 Enige tips bij het schrijven: houdt van alles wat je opschrijft bij aan welke bron je het ontleend hebt. Ten koste van alles moet plagiaat worden vermeden. Dan kun je beter maar iets te veel de Asser citeren. Een scriptie is een proeve van wetenschapsbeoefening. Moet een scriptie dus saai zijn? Dat is een van de meest wijdverbreide misverstanden over scripties. Lees eens een artikel in een Amerikaans juridisch tijdschrift (‘Posner has it all wrong. This paper will demonstrate that his theory on law & economics is founded on false premises’) en je ziet dat het ook levendig kan. Probeer bijvoorbeeld ieder hoofdstuk te eindigen met de vraag die tevens het opschrift van het volgende hoofdstuk is.
6 Het zal geregeld voorkomen dat je op interessante zijpaden komt. Meteen stoppen: alles wat buiten de probleemstelling valt, moet zoals we zagen rücksichtlos geschrapt. Iets anders is dat het onderwerp mogelijk ook fiscale of ipr-aspecten heeft, voor het onderzoeken waarvan je absoluut geen tijd voor hebt. Het is aan te bevelen om daar melding van te maken, maar doe dat dan met zoveel woorden in de scriptie zelf (niet in de aanbiedingsbrief), bij voorkeur bij de methodologische verantwoording die in geen enkele scriptie mag ontbreken.
7 Bij het opstellen van de eindversie is het aan te bevelen het aantal schrijffouten zoveel mogelijk te beperken; schakel daarbij zo nodig iemand in die nog goed middelbaar onderwijs heeft gehad. Voorts kan enige eruditie geen kwaad. Zoek in Wikipedia een toepasselijk citaat uit – in die volgorde – Aristoteles, Plato, Cicero, Shakespeare (‘My kingdom for a horse’) of Fokke & Sukke. Belangrijk is voorts de titel. Een raak gekozen, korte en bij voorkeur licht dubbelzinnige, maar wel duidelijke aanduiding verhoogt de leesbaarheid en daarmee de kans op een mooi eindcijfer.
8 Is de scriptie eenmaal goedgekeurd, dan is het ook aardig om de kaft van een toepasselijk plaatje te voorzien. Het wordt dan voorts tijd om het eindresultaat te gaan slijten bij potentiële toekomstige werkgevers, op het betrokken maatschappelijk veld bestaande instellingen en bibliotheken. En natuurlijk om inzending aan dit blad te overwegen (zelfs stérk te overwegen bij een cijfer 8 of hoger).
Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi november 2007