De feestbundel: vloek of zegen?

Weinig verschijnselen zijn zo populair en tevens verguisd als de feest- en gedenkbundel. De modale feestbundel wordt uitgereikt aan een hoogleraar wiens grootste verdienste erin bestaat dat hij de vijfenzestigjarige leeftijd heeft bereikt. Zij bestaat uit opstellen die gemeen hebben dat zij door vrienden van de jubilaris zijn geschreven. Omdat die vriendenkring veelal is opgebouwd uit de naaste vakgenoten van de betrokkene, is er vaak wel een thema dat komt bovendrijven. Maar sommige jubilarissen hebben zich op meer dan een deelgebied gemanifesteerd en zo ontstaan dan bundels met een deel rechtsgeschiedenis, een deel erfdienstbaarheden en een deel militair strafrecht. Dan ga ik er nog van uit dat de redacteuren enige systematiek in de ontvangen bijdragen hebben aangebracht – wat helaas soms niet meer inhoudt dan dat de opstellen op alfabetische volgorde van de auteursnaam worden gebracht. Nog een verwijt dat de samenstellers wel kan worden gemaakt, is dat zij rijp en groen accepteren. Omdat de inzenders vaak een volledige vrijheid wordt gelaten, wordt ook werkelijk van alles ingestuurd. Men moet als redacteur natuurlijk ook sterk in zijn schoenen staan – ik spreek uit ervaring – om een bijdrage van de beste vriend van de jubilaris te weigeren.

Zo vaak worden bundels aangeboden, dat het misschien eenvoudiger is om de vraag te beantwoorden: komt het voor dat een jubilaris geen bundel krijgt? Dat kan inderdaad geschieden. Het kan natuurlijk zijn dat betrokkene geen vrienden heeft. Een andere oorzaak kan zijn dat de jubilaris in zijn naaste omgeving heeft laten vallen dat hij of zij een bundel niet op prijs stelt. Komt die bundel er dan toch, dan valt dat niet altijd in goede aarde. Bekend is het geval van een Utrechtse hoogleraar (ik noem geen namen, maar het is echt gebeurd) die op haar afscheidsreceptie een bundel kreeg aangeboden en vervolgens – de champagne was nog maar voor de helft geledigd – nooit meer is gezien. Het kan ook zijn dat de jubilaris een alternatief is aangeboden. Huib Drion koos indertijd voor een bundeling van zijn eigen geschriften. Een andere hoogleraar die de keus kreeg – ik maakte zelf deel uit van het feestcomité – koos voor een televisietoestel (wat veertig jaar geleden nog iets bijzonders was). En voor wie benauwd is dat hij of zij gewoon zal worden vergeten, is er Interlaus. Dat is de ‘Verein zur gegenseitigen Lobaussprechung’ die alle leden bij het bereiken van de 65e verjaardag een feestbundel toezegt, te vullen met bijdragen van de leden en bij voorkeur uit te reiken op 1 april. Ik ontleen dit aan een al weer wat oudere bijdrage in de Neue Juristische Wochenschrift. De auteur heeft zorgvuldig, welhaast wetenschappelijk, nageplozen welke titels feestbundels dragen, aan wie zij worden aangeboden en bij welke gelegenheid dat gebeurt (65e verjaardag, emeritaat, enz.), hoeveel pagina’s en delen de bundels tellen, wie erin schrijven (en wie niet) en waarom (respectievelijk waarom niet), hoe vaak een ‘Befestschrifteter’ een bundel krijgt aangeboden (‘tertium non datur’ zou collega Ankum zeggen, maar in Duitsland zijn tenminste twee gevallen van ‘quartum datur’ gesignaleerd) – I. von Munch, ‘Das Festschriftwesen und -unwesen’, NJW 2000, p. 3253-3256.

De grote vrijheid die de auteurs veelal, behalve voor wat betreft de lengte van hun bijdragen, wordt gelaten heeft duidelijke nadelen: de kwaliteit kan zeer uiteenlopend zijn, evenals de thematiek. Zij heeft ook voordelen: feestbundels bevatten vaak alleraardigste bijdragen die in een gewoon juridisch tijdschrift – dat helaas meestal sterk op de praktijk betrokken is – nooit zouden zijn geaccepteerd. Een bijdrage over quasi-­collega Morstadt bijvoorbeeld – zie mijn vorige column – of over de ingebreke­stelling in de opera’s van Mozart. Het antwoord op de vraag: vloek of zegen, is daarom wat mij betreft het laatste, op voorwaarde dat de redacteuren enige spelregels in acht nemen. Welke dat zijn, hoop ik in een volgende column uiteen te zetten.

Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi juni 2007