Vind een bijzonder nummer Kies het jaar of thema van het bijzonder nummer en ga naar de aflevering. 2026 – Institutionele (inter)actie2025 – Recht door zee2024 – Reizen naar Recht2023 – Kunst & Recht2022 – Recht & Natuur2021 – Crisis!2020 – Concurrentie2019 – Privacy2018 – De eigendom voorbij2017 – Autonomie2016 – Tuchtrecht2015 – Recht & taal2014 – Duits recht2013 – Privatisering van het strafrecht2012 – Zoeken naar hiërarchie2011 – Gezondheidsrecht2010 – Bewijs2009 – Oorlog & recht2008 – Internet & recht2007 – Multidisciplinaire bestudering van de rechtswetenschap2005 – Krom~recht, over misstanden in het recht2004 – De rechtsstaat Nederland2003 – Recht & Religie2002 – Buiten de rechter om2001 – De toekomst van de Europese integratie1999 – Water1998 – Anglo-Amerikaans recht1997 – De derde in het recht1996 – Rechtsharmonie - Wetsharmonie1995 – Joint Ventures1994 – Rechtsvergelijking1993 – Vervoersrecht1992 – Rechter en politiek1991 – Rechtsbeginselen1990 – Rechtseconomie1989 – Europa 19921988 – Ouderenrecht1984 – Literatuur en recht1972 – Vreemdelingenrecht1970 – Het zwarte nummer Vind Bijzonder nummer Deeplink naar deze pagina: https://arsaequi.nl/bijzondernummer/2026_institutionele-interactie Bijzonder nummer 2026 – Institutionele (inter)actie Commerciële en sociale advocatuur: een doorbroken dijk J.E. Soeharno De jaren 90 brachten een harde waterscheiding tussen de commerciële en de sociale advocatuur. Deze waterscheiding, ooit ingegeven door de wens tot specialisatie, is onder druk komen te staan door de nijpende problemen binnen de sociale advocatuur als gevolg van politieke inertie. Dit artikel brengt in kaart op welke wijzen de waterscheiding tussen commerciële en sociale advocatuur is doorbroken. Het analyseert de wenselijkheid van deze samenwerkingen en formuleert uitgangspunten voor samenwerking in de toekomst. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260634 De academische opleiding van sociaal advocaten A.G. Castermans, M.Y.H.G. Erkens De betekenis van rechtenfaculteiten voor de sociale advocatuur schuilt eerst en vooral in de algemene opleiding tot jurist. Een minor Rechtspraktijk zou kunnen bijdragen aan de voorbereiding van studenten die zich na hun afstuderen willen richten op de sociale kant van de advocatuur. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260622 De zoektocht naar kleur in de toekomst van de sociale advocatuur: een woord vooraf L.D. Grutters, K. Haex, E. ten Hoor, G.J. Machek, R.H. Nolten, M.J.P. de Zwart Als er iets is wat de redactie van Ars Aequi niet had willen herhalen, dan is dat het ‘Zwarte Nummer’. De toegang tot sociale rechtshulp is immers een grondrecht. Men zou denken dat de afgelopen 56 jaar de toegang daartoe voldoende is uitgebeiteld. Het tegengestelde lijkt echter het geval: de sociale advocatuur, en daarmee de toegang tot rechtsbijstand voor minder draagkrachtige rechtzoekenden, zit in een sterfhuisconstructie. Reden voor Ars Aequi om een nieuw Bijzonder Nummer aan deze thematiek te wijden. Dit woord vooraf geeft een inleiding in het stelsel van rechtshulp en -bijstand en geeft inzicht in de onderzoeksopzet van de ingestelde redactiecommissie anno 2026. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260522 Een rooskleurig toekomstperspectief voor de sociale advocatuur!Kansen en uitdagingen voor het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand A.M.M. de Jong-Brand, S. van Oers De sociale advocatuur is essentieel voor de toegang tot het recht, maar staat onder druk door een groeiend tekort aan advocaten. Uitstroom en vergrijzing overtreffen de instroom van jonge juristen. Hierdoor ontstaan regionale tekorten en wordt rechtsbijstand voor rechtzoekenden in een kwetsbare positie minder toegankelijk. Structurele herijkingen, een vergoeding voor opleidingskantoren en meer aandacht in het onderwijs zijn nodig om het stelsel toekomstbestendig te maken. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260616 Effectieve en stelselmatige rechtshulp J.M. Barendrecht De leemte in de rechtshulp die in 1970 werd blootgelegd, is niet kleiner geworden. Mensen zijn helder in wat ze van de rechtspleging verwachten: rechtvaardige, effectieve, goed hanteerbare en snelle routes naar overeenstemming, tegen beheersbare kosten, en zonder nodeloze escalatie. In deze bijdrage beschrijf ik vier opties om met de kennis van nu een daarbij passend stelsel van rechtshulp in te richten. Ik doe dat met hulp van internationale en interdisciplinaire inzichten en volg de lijnen van het Beleidskompas: de nieuwe standaard voor het vormen van overheidsbeleid onder de hoede van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Versterken van eenzijdige rechtshulp of het uitrollen van huizen van het recht lijkt weinig kansrijk. Effectievere procedures en meerzijdige sociaal-juridische rechtshulp zijn interessantere opties voor burgers en rechtshulpverleners, zeker als deze stelselmatig worden ondersteund met evidence-based richtlijnen om tot rechtvaardige overeenstemming te komen (maatwerk vanuit een standaard). Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260586 Het aanbod van sociaal advocaten: een sterfhuisconstructie in de rechtsstaat? T.W. Derksen, J.H. Verdonschot, J.L. Verhoofstad Er dreigen tekorten aan sociaal advocaten. Zij zijn noodzakelijk voor het borgen van het grondwettelijk recht op rechtsbijstand voor een grote groep mensen, en daarmee onderdeel van het fundament van onze rechtsstaat. Maar we zien dat sociale advocatuur krimpt, vergrijst en versnippert. Is sprake van een sterfhuisconstructie? Waar komen de sociaal advocaten die we nodig hebben vandaan en hoe zorgen we voor duurzame instroom van jonge sociaal advocaten? Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260530 Kleur bekennen L.D. Grutters, K. Haex, E. ten Hoor, R.H. Nolten, M.J.P. de Zwart Sinds de publicatie van het Zwarte Nummer in 1970 is de sociale advocatuur van onverminderd belang gebleven. Tijdens de afgelopen decennia zijn nieuwe inzichten, ideeën en oplossingen de revue gepasseerd – zo laat ook een blik in dit Bijzonder Nummer zien. De constatering dat de sociale advocatuur zich vandaag de dag in een sterfhuisconstructie bevindt, doet de vraag rijzen hoe kan worden vermeden dat de sociale advocatuur verder uit het juridisch landschap verdwijnt. In dit licht deelt de redactiecommissie, aan de hand van de bijdragen in dit nummer, enkele inzichten en suggesties. Onze hoop is hiermee het debat tussen de verschillende actoren over het bevorderen van de sociale advocatuur verder aan te slingeren en te verrijken. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260646 Over activisme, systeemdiscussies en hernieuwde waarderingDynamieken in het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand C.A. Otten In dit artikel worden de dynamieken in het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand onderzocht, sinds het ‘Zwarte Nummer’ van Ars Aequi in 1970 de leemte in de rechtshulp agendeerde. De auteur schetst deze dynamieken die leidden tot verbreding of versmalling van de toegang tot gesubsidieerde rechtsbijstand voor rechtzoekenden, zoals het verdwijnen van de rechtshulpbeweging, de wisselende waardering van het stelsel en de sociale advocatuur en de vele systeemdiscussies. Daarmee beoogt zij inzichten te brengen voor een stelsel dat hierop kan anticiperen. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260542 Raad voor Rechtsbijstand: baken tussen vraag en aanbod gesubsidieerde rechtsbijstand E. Schepel Vraag naar en aanbod van rechtsbijstand is voortdurend in beweging. Uit, mede in opdracht van de Raad voor Rechtsbijstand uitgevoerd, onderzoek blijkt dat een tekort aan de aanbodzijde dreigt. Met inzet van de meer recent ontwikkelde matching-service lukt het op dit moment nog om beschikbaar aanbod te koppelen aan de vraag. De Raad voor Rechtsbijstand werkt ondertussen samen met het stelselverantwoordelijke ministerie en andere ketenpartners verder aan mogelijke oplossingsrichtingen om het tij te keren. Binnen de grenzen van de eigen mogelijkheden zet de Raad voor Rechtsbijstand zich in om (financiële) drempels te slechten voor startende sociaal advocaten en de kantoren waar zij werkzaam zijn. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260600 Rechtseconomische perspectieven op rechtsbijstand en sociale advocatuur M.G. Faure, L.T. Visscher In deze bijdrage zetten wij uiteen waarom gesubsidieerde rechtsbijstand (‘rechtshulp’) nodig is naast marktalternatieven zoals rechtsbijstandsverzekeringen en resultaatsafhankelijke beloningen. We betogen dat rechtsbijstand primair voor ‘maatschappelijk wenselijke vorderingen’ bedoeld is, waarbij de ‘inkomenstoets’ niet doorslaggevend is. We bespreken de vraag wie rechtsbijstand moet kunnen aanbieden en hoe de vergoeding vormgegeven kan worden. We concluderen dat investeringen in rechtsbijstand de kosten waard zijn. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260564 Robuust. Impactvol. Efficiënt.De betekenis van de sociale advocatuur voor een democratische rechtsstaat M. Westerveld Het artikel ‘Robuust. Impactvol. Efficiënt.’ gaat in op de verschillende betekenissen van de begrippen sociale advocatuur en sociaal advocaat. Aan het slot worden enkele aanbevelingen gedaan om de discussie over de toekomst van de rechtshulp vlot te trekken. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260554 Sociale advocatuur in het hoofd van de rechtenstudent: beroepsidentiteit, groepsgrenzen en loopbaanopties J.E. Hulst Het dalende aandeel jonge juristen in de sociale advocatuur draagt bij aan een groeiende leemte in de gesubsidieerde rechtsbijstand. Recente initiatieven om rechtenstudenten wél met de sociale advocatuur in aanraking te brengen, zijn bedoeld om dat tij te keren. Vanuit het perspectief van rechtenstudenten en juristen aan het begin van hun loopbaan ontwikkel ik een sociaalpsychologische analyse van de vraag in hoeverre sociale advocatuur voor hen überhaupt als reële keuze in beeld kan komen, en bespreek ik hoe drie niet‑financiële factoren die psychologische toegankelijkheid beïnvloeden. Aan de hand van de vragen ‘sociale advocatuur: wat is dat eigenlijk, hoor ik hierbij, en wat kan ik ermee?’ richt ik mij daarbij op de volgende factoren: de aansluiting van sociale advocatuur bij beelden van wat een jurist is en doet; de perceptie van ‘sociale advocaten’ als sterk moreel geprofileerde groep; en opleidingsdenken rond de eerste baan. Voor elk van deze factoren bespreek ik welke drempels zij opwerpen en hoe daarmee kan worden omgegaan in initiatieven voor rechtenstudenten en startende juristen. Het artikel sluit af met implicaties voor rechtenopleidingen, waar de loopbaanoriëntatie vooral wordt gevormd, en voor initiatieven en communicatie rond sociale advocatuur die kunnen aansluiten bij wat voor rechtenstudenten en jonge juristen telt. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260576 Toegang tot het recht in de praktijk: Het Juridisch Loket als spil in probleemoplossing W.J. van Helden, R.E. Melcherts, T.G.F. Verheij Op papier is er hulp voor iedereen. In de praktijk is die hulp nog te vaak onbereikbaar. Toegang tot het recht lijkt vanzelfsprekend, maar is dat in de praktijk vaak niet. Veel mensen lopen vast in de complexiteit van regels en systemen. Het Juridisch Loket helpt hen met laagdrempelige eerstelijns rechtshulp. Dit artikel laat zien hoe Het Juridisch Loket zich ontwikkelt tot een cruciale hulplijn voor burgers en een organisatie die knelpunten bij beleidsmakers onder de aandacht brengt, met als doel een rechtvaardige oplossing voor iedereen. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260608 Toegang tot het recht onder drukVijftig jaar strijd van sociale advocatuur en de voortdurende relevantie van de VSAN B. Blanckenburg, A. Engbers, R. Scheltes Van de activistische ‘advokatenkollektieven’ in de jaren zeventig tot de bittere noodzaak van vandaag: de sociale advocatuur vecht voor betere toegang tot het recht voor rechtzoekende burgers. Deze strijd is onlosmakelijk verbonden met de VSAN (voorheen de Vereniging Sociale Advokatuur Nederland). Nu de instroom in de sociale advocatuur opdroogt, klinkt de noodklok luider dan ooit. Dit artikel behandelt het ontstaan van de VSAN en de rol van de VSAN in de strijd van de sociale advocatuur vanaf de jaren negentig. Het artikel rondt af met een nadrukkelijke onderstreping van de voortdurende urgentie van de VSAN. Bijzonder nummer | Institutionele (inter)actiejuli 2026AA20260628