Wie maakt er de regels op Mars? Intussen bezwijkt Nederland onder regeldruk
Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus. De titel van deze bestseller uit 1992 groeide uit tot een gevleugelde samenvatting van relatietherapie waarop inmiddels het nodige is af te dingen. De verschillen tussen mannen en vrouwen blijken minder kosmisch dan het boek deed vermoeden. Venus kunnen we daarom verder laten voor wat zij is. Mars niet. Tegenwoordig staat Mars voor een heel andere, juridisch omstreden kwestie. En ook voor de goden uit de klassieke oudheid zijn het goede tijden, nu The Odyssey opnieuw de bioscoop verovert.
Wie Mars juridisch wil bereiken, hoeft voorlopig niet in een raket te stappen. Met een blik in de algemene voorwaarden van Starlink, de satellietinternetdienst van Musks SpaceX, ben je er al. Daarin erkennen de contractspartijen Mars alvast als een ‘vrije planeet’. Geen regering op aarde zou gezag of soevereiniteit hebben over activiteiten op Mars. Geschillen over de overeenkomst moeten uiteindelijk worden opgelost volgens regels die de bewoners van Mars zelf ontwikkelen. Dat is juridisch nogal ambitieus.
Op zich verbiedt het internationale ruimterecht staten zich Mars toe te eigenen. Dat betekent nog niet dat particuliere ruimteactiviteiten, zoals die van SpaceX, zich kunnen losmaken van een aardse rechtsorde. Sterker nog: het Ruimteverdrag verlangt juist dat particuliere ruimteactiviteiten door een betrokken staat worden toegestaan en voortdurend worden gecontroleerd. De vraag is dus niet zozeer van wie Mars is, maar of Musk via de algemene voorwaarden alvast kan bepalen welk recht er niet geldt.
De ‘Mars-clausule’ laat iets zien van Musks verhouding tot het recht. Hij wordt vaak afgeschilderd als iemand die een hekel heeft aan regels, maar dat beeld klopt maar ten dele. Elon Musk lijkt vooral een hekel te hebben aan regels die anderen voor hem maken. Zelf regels ‘opstellen’ doet hij graag. Dat zie je bij het socialmediaplatform X en in een andere vorm rond DOGE. Op Mars gaat hij nog een stap verder: daar wordt in algemene voorwaarden alvast bepaald dat aardse regeringen niets te zeggen hebben. Maar geld is geen wetgevende bevoegdheid en wie als eerste op Mars landt, krijgt niet vanzelf de constituerende macht cadeau.
Aan regels hebben we in Nederland in elk geval geen gebrek. Integendeel. Deze zomer becijferde accountants- en adviesorganisatie PwC dat de directe naleving van wet- en regelgeving in 2024 € 16,8 miljard kostte. Volgens PwC is die last relatief nergens in de EU zo hoog als in Nederland. Eindelijk zijn we Europees kampioen, maar dan wel op een onderdeel waarop je liever degradeert.
Minder regels? Daar is veel voor te zeggen. Het kabinet beloofde vóór de zomer 500 belastende regels aan te pakken. Eind juni meldde het kabinet dat 403 regels waren ‘aangepakt’. Maar toen ik de lijst bekeek, zag ik dat er op onderdelen nogal ruimhartig is geteld. Hetzelfde wetsvoorstel over digitaal vergaderen levert in de monitor bijvoorbeeld afzonderlijke regels op voor bv’s, nv’s en verenigingen. Zo wordt het natuurlijk een stuk makkelijker om regels af te schaffen. Op papier althans.
Ik heb drie aandelen SpaceX. Ik wilde er meer, maar drie is wat mij bij de lancering werd gegund. Ooit las ik met plezier Mensen op Mars van Joris van Casteren, over het Nederlandse Mars One-plan en de mensen die bereid waren voor een enkele reis alles achter te laten. Toen leek een rechtsorde op Mars nog een literaire vraag. Nu is SpaceX beursgenoteerd en is de juridische blauwdruk voor Mars al in de algemene voorwaarden opgenomen. Mars was volgens de Romeinen de vader van Romulus, de legendarische stichter van Rome. Musk lijkt op Mars alvast een nieuwe orde te willen stichten. Alleen is onduidelijk wie hem, anders dan hijzelf, tot Romulus heeft gekroond. Napoleon had daar in 1804 overigens ook niemand voor nodig: hij zette zelf de keizerskroon op.
Mijn drie aandelen zijn nog geen visum voor Mars. Veel rijker ben ik er voorlopig ook niet van geworden; de koers schommelt nog rond de uitgifteprijs. Ik doe ze voorlopig maar niet weg. Je weet maar nooit of ik als aandeelhouder straks mag meestemmen over wat dan de eerste grondwet van Mars moet worden.
Categorieën: Algemeen juridisch, Columns, Weblogs