constitutionele toetsing

Constitutionele toetsing anno 2022: tussen dikastocratie en toeslagenschandaal

M.J. Vetzo

Constitutionele toetsing staat volop in de belangstelling. Getuige de ‘Hoofdlijnenbrief constitutionele toetsing’ wil het kabinet-Rutte IV nu ook echt werk gaan maken van wijziging van het toetsingsverbod. Het kabinet balanceert daarbij tussen meer rechterlijke rechtsbescherming enerzijds en het voorkomen van vergaande wijzigingen in de verhouding rechter-wetgever anderzijds. Voor het verdere debat over constitutionele toetsing anno 2022 is het behulpzaam als enkele van de (oudere) dichotomieën waarvan het kabinet zich bij die evenwichtsoefening bedient, worden ingeruild voor hedendaags, verfijnder rechtsdenken.

Rode draad | Grenzeloze Grondwetten
november 2022
AA20220912

Maandbladartikel

Constitutionele toetsing in tijden van populisme: het Indonesische Constitutioneel Hof

A.W. Bedner

Post thumbnail De meeste landen kennen een vorm van constitutionele toetsing, vaak ingevoerd tijdens de democratiseringsgolf van de jaren 90. Inmiddels staat constitutionele toetsing in veel van die landen nu onder druk of is zelfs volledig onder controle van de regering gebracht. Deze bijdrage bespreekt hoe het Indonesische Constitutioneel Hof er tot nu toe in is geslaagd om iets van zijn onafhankelijkheid te behouden en welke factoren dat mogelijk hebben gemaakt.

Rode draad | Buiten Westen
februari 2025
AA20250138

Maandbladartikel

De Grondwet is geen wiskunde’, maar wel een kompas

M.H. van Bellen, S.H. Kraak

De regering negeerde een dringend advies van de Afdeling advisering van de Raad van State en stelde dat de Grondwet geen wiskunde is. Dit redactioneel betoogt dat deze handelingswijze niet alleen de verhouding tussen de staatsmachten aantast, maar ook de relatie tussen burger en overheid. De Grondwet biedt geen formule, maar wel rechtsstatelijke richting.

Opinie | Redactioneel
maart 2026
AA20260171

Maandbladartikel

De soevereiniteit van de Nederlandse wetgever en de grondwettelijke zegen van de rechter

J.W. Sap

Sinds 1848 bepaalt de Grondwet dat de rechter niet aan de Grondwet toetst. De ‘wetten zijn onschendbaar’ luidt het adagium waarop in Nederland de staatsrechtelijke verhoudingen zijn gestoeld. Over de wenselijkheid van dit verbod wordt al sinds 1848 gediscussieerd. Het moge duidelijk zijn dat de meningen zijn verdeeld omtrent de wenselijkheid van een (eventueel) rechterlijk toetsingsrecht. Zo wordt betoogd dat een rechterlijk toetsingsrecht een onaanvaardbare inbreuk is op de soevereiniteit van de wetgever. Daar staat echter weer tegenover dat de wetgever ook nu gezien artikel 94 Grondwet niet altijd het laatste woord heeft ten aanzien van geldigheid van wetten. In een recent aanhangig gemaakt wetsvoorstel (TK 2001-2002, 28 331 nrs. 1-3) van Tweede Kamerlid Halsema wordt wederom de discussie omtrent het verbod van constitutionele toetsing door de rechter aangewakkerd. Sterker nog: het betreffende wetsvoorstel voorziet in de introductie van een beperkte bevoegdheid tot constitutionele toetsing door de rechter.

Overig | Rode draad | Constitutionele toetsing
maart 2003
AA20030159

Maandbladartikel

Heeft het burgerlijk recht een constitutioneel hof nodig

R. de Graaff, O. Oost

Inmiddels pleiten ook civilisten voor constitutionele toetsing en voor de oprichting van een constitutioneel hof. Kennelijk staat de civiele rechter niet altijd te springen om grondrechten goed te beschermen. Bij die aanname kunnen echter kanttekeningen worden geplaatst. Het burgerlijk recht is een ‘living instrument’ dat ook zonder constitutionele toetsing en zonder constitutioneel hof kan worden ingezet om grondrechten te beschermen.

Opinie | Redactioneel
januari 2016
AA20160003

Maandbladartikel

september 1991

Katern 40: Bestuursrecht

R.L. Vucsán

KwartaalSignaalartikel

december 2000

Katern 77: Staatsrecht

L.F.M. Besselink, R. de Lange

KwartaalSignaalartikel

september 2002

Katern 84: Staatsrecht

R. de Lange

KwartaalSignaalartikel

Naar een schendbare Wet?

W. van Boven

Het zogenaamde Harmonisatiewet-vonnis van de president van de Haagse rechtbank van 11 augustus 1988 en het daarop betrekking hebbende arrest van de Hoge Raad van 14 april 1989 zorgden voor veel beroering onder de staatsrechtsgeleerden. Een discussiepunt vormde de vraag of het toetsingsverbod van art. 120 Grondwet (de rechter mag de wet in formele zin niet aan de Grondwet toetsen) nog wel diende te worden gehandhaafd. Er heeft zich de laatste jaren een aantal juridische en politieke ontwikkelingen voorgedaan die de onschendbaarheid van de wet niet meer zo vanzelfsprekend maken.

Verdieping | Studentartikel
maart 1990
AA19900143

Maandbladartikel

Reflecties op de Chambre de Réflexion

E.F. Verheul, S.A.M. Vermeulen

Bij Kamerleden lijken juridische vraagstukken de afgelopen jaren in sommige gevallen niet de hoogste prioriteit te hebben. De waan van de dag en scoringsdrang lijken bij Tweede Kamerleden belangrijker te zijn dan een juridisch-inhoudelijke discussie. De Eerste Kamer biedt gelukkig tegenwicht door doorgaans meer aandacht te besteden aan de juridisch-technische kwaliteit en doelmatigheid van wetten. Maar de afgelopen tijd lijkt de Eerste Kamer ook steeds meer verwikkeld te raken in het politieke spel van de Tweede Kamer. Wat moeten we daar van denken? 

Opinie | Redactioneel
september 2013
AA20130621

Maandbladartikel

Urgenda: tijd voor een constitutioneel hof?

G. Boogaard

Post thumbnail De opwinding over het Urgenda-arrest is vooral van staatsrechtrechtelijke aard. In het civiele recht lijkt eerder sprake van een zekere onverstoorbaarheid. Rechterlijke onverstoorbaarheid is op zich goed voor de trias politica, maar bij te veel civiele onverstoorbaarheid in grote constitutionele kwesties, wordt het misschien toch tijd voor een constitutioneel hof.

Blauwe pagina's | Recht en politiek
oktober 2020
AA20200862

Maandbladartikel