Waterstof krijgt een netwerk. Maar wie bepaalt wat daar mag?
Een leiding wordt aangelegd tussen een producent en een fabriek die waterstof nodig heeft. Op papier lijkt dat vooral een technisch project. In de praktijk begint al snel een tweede gesprek. Wie beheert die leiding? Mag een ander bedrijf er later ook gebruik van maken? En wie betaalt als het netwerk moet worden uitgebreid? Dat zijn geen vragen voor over twintig jaar. Ze spelen nu al.
Een bekende stof, een andere markt
Waterstof is bepaald geen nieuw product. Air Liquide werkt al lange tijd met gassen voor de industrie en de gezondheidszorg, van speciale gassen en ijkmengsels tot medische toepassingen. Nieuw is vooral de rol die waterstof binnen de Europese energietransitie krijgt. Voor sommige bedrijven kan elektriciteit een groot deel van het energiegebruik overnemen. Bij andere industriële processen is dat lastiger. Daar komt waterstof in beeld. Maar een paar losse productielocaties vormen nog geen markt. De waterstof moet ook bij de gebruiker komen.
En precies daar wordt het juridisch interessant. Stel dat drie bedrijven gebruik willen maken van dezelfde leiding. Dan moet iemand bepalen onder welke voorwaarden dat gebeurt. Ook moet duidelijk zijn wie het netwerk beheert en welke rechten een gebruiker heeft. Zodra zo’n leiding de grens overgaat, komt daar nog een laag bij. Een leiding op Nederlands grondgebied is één ding. Een netwerk dat producenten en afnemers in verschillende Europese landen met elkaar verbindt, is iets anders.
Groene waterstof is niet zomaar groen
Ook de naam van het product kan juridische gevolgen hebben. In gesprekken wordt makkelijk gesproken over groene waterstof. Voor een producent is zo’n aanduiding minder vrijblijvend. Hoe de waterstof wordt gemaakt en welke elektriciteit daarvoor wordt gebruikt, telt mee. Wie een product als hernieuwbaar op de markt brengt, moet dus kunnen onderbouwen dat aan de daarvoor geldende criteria is voldaan.
Sinds 2024 bestaat het Europese pakket voor de waterstof- en gedecarboniseerde gasmarkt. Volgens de Europese Commissie bevat het regels voor onder meer waterstofinfrastructuur en de ontwikkeling van de markt. De lidstaten moesten de relevante bepalingen van de richtlijn uiterlijk op 5 augustus 2026 in nationaal recht omzetten. Daarmee is de discussie natuurlijk niet klaar. De regels moeten uiteindelijk werken bij echte projecten, met echte leidingen en bedrijven die investeringen voor jaren aangaan. Een onderneming die vandaag miljoenen in een installatie steekt, wil weten welke voorwaarden straks gelden voor het gebruik van het netwerk.
En als er iets gebeurt?
Zolang alles goed loopt, blijft een groot deel van het juridische werk buiten beeld. Dat verandert snel bij een storing of incident. Waterstof is brandbaar. Productie, opslag en vervoer vragen daarom om veiligheidsmaatregelen. Bij één project kunnen al snel verschillende partijen betrokken zijn: de producent, de beheerder van een installatie, een vervoerder en de onderneming die de waterstof uiteindelijk gebruikt.
Na een incident is de vraag wie verantwoordelijk was niet altijd in één zin te beantwoorden. Was een installatie goed onderhouden? Zijn de procedures gevolgd? Had iemand eerder moeten ingrijpen? En welke afspraken waren er eigenlijk tussen de bedrijven? Een contract kan veel regelen. Wettelijke verplichtingen verdwijnen daarmee niet.
Dat maakt waterstof voor juristen misschien juist interessant. De techniek verandert snel, terwijl sommige vragen heel oud zijn: wie mag iets gebruiken, wie moet opletten en wie draagt het risico? Een waterstofnetwerk bestaat uiteindelijk dus uit meer dan staal, installaties en aansluitingen. Er loopt ook een juridisch netwerk omheen. Dat zie je niet wanneer ergens een nieuwe leiding de grond in gaat. Zonder dat tweede netwerk komt het eerste echter niet erg ver.