Een sociologische visie op het recht

Hij kreeg dit jaar de P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre. Tot zijn eigen verrassing, want de Amsterdamse hoogleraar Bram de Swaan valt eigenlijk moeilijk in een vakje te plaatsen. Eens schreef hij een prachtige sociologische beschouwing over fietsendiefstal in Amsterdam. Zo zouden wij dat noemen, maar in het vertoog van De Swaan komt het woord ‘diefstal’ niet voor. Wat is de strekking van zijn verhaal?

Amsterdam heeft een ruime voorraad aan fietsen. Voor iedereen die er op een bepaald moment een nodig heeft, staat wel een tweewieler klaar. Helaas is er ook een stel vandalen. Zodra die een fiets hebben gebruikt, menen zij daar ook voor een volgende rit aanspraak op te kunnen maken. Hoe denken zij dit te bereiken? Door in de handel alle mogelijke veiligheidssloten te bemachtigen en hiermee het door hen uitgekozen rijwiel aan een lantarenpaal of anderszins te verankeren.

Uiteraard stuit dit op verzet bij de rechtmatige gebruikers, dat wil zeggen u en ik. Die hebben er ook iets op gevonden. Bij diezelfde handel slaan zij kniptangen in. Hiermee kunnen zij de illegale veiligheidssloten verwijderen om zo hun recht op vrij gebruik van de fietsenvoorraad doen herleven. Zo herleeft het oorspronkelijke stelsel van vrije fietsen.

Zo ongeveer, heb ik in mijn hoofd, gaf De Swaan zijn sociologische visie op het fietsenprobleem van Amsterdam. Het origineel heb ik tot mijn spijt niet kunnen achterhalen. Google geeft nog geen toegang tot predigitale bestanden en De Swaan zelf berichtte mij dat hij geen zin had om in zijn oude paperassen op zolder te gaan zoeken. Indien zijn zolder is als de mijne, kan ik daar begrip voor opbrengen.

Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi februari 2009