Wild Bill

Elk jaar op 26 november komen Leidse alumni in vele plaatsen bijeen om de rede van Cleveringa te herdenken. Het was op 26 november 1940 dat Meijers voor het eerst geen college kon geven, omdat de bezetter hem als jood had ontslagen. Cleveringa was toen decaan van de juridische faculteit en hij besloot de studenten van Meijers toe te spreken. Hij riep op tot protest tegen het onwettige ontslag. Deze oproep wordt algemeen beschouwd als een aanzet tot het studentenverzet en zij leidde uiteindelijk tot de sluiting der universiteiten. Cleveringa wist wat hem te wachten stond; toen de Duitsers kwamen om hem gevangen te nemen stond zijn koffertje al klaar. Gelukkig zou hij, evenals Meijers, de oorlog overleven. Zoals Leiden zijn Cleveringa heeft, heeft iedere faculteit zijn helden. Toen ik enige decennia geleden aan een Amerikaanse universiteit studeerde, was William O. Douglas daar een van de coryfeeën. Bij gelegenheid van het feit dat Douglas 35 jaar deel uitmaakte van het US Supreme Court, werd hij in de facultaire law review – de Amerikaanse pendant van Ars Aequi – bewierookt als ‘a vibrant and unwavering champion of the constitutional rights protecting private citizens from the inpermissible demands of government’. ‘In an age of spuriousness, he remains genuine and true. At a time when utterances from the highest sources are frequently met with disbelief and derision, he is proof that public life can still be occupied by men of honor’ (74 Columbia Law Review 341, 411, resp. 352 (1974)).

Zelden is iemand zo van zijn voetstuk gevallen als ‘Wild Bill’. Twee jaar geleden vertelde Richard Posner, de bekende rechtseconoom, van zijn kennismaking met Douglas: ‘Little did I know that this elderly gentleman [...] was having sex with his soon-to-be third wife in his Supreme Court office, that he was being stalked by his justifiably suspicious soon-to-be ex-wife, and that on one occasion he had to hide the wife-to-be in his closet in order to prevent the current wife from discovering her’ (Richard A. Posner, ‘The anti-hero’, New Republic 24 februari 2003, www.law.uchi​cago.edu/news/posner-antihero.html). Nu valt dat wellicht nog onder de categorie romantiek. Dat geldt niet voor de verdere kwalificaties van Posner: ‘Douglas turned out to be a liar to rival Baron Munchausen [...]. One of his repeated lies, not only repeated in a judicial opinion but inscribed on his tombstone in Arlington National Cemetery, was that he had been a soldier in World War I. Douglas was never in the Armed Forces. The lie metastasized: a book about Arlington National Cemetery, published in 1986, reports: “Refusing to allow his polio to keep him from fighting for his nation during World War I, Douglas enlisted in the United States Army and fought in Europe”. He never had polio, either’. Het zal inmiddels duidelijk zijn dat Posner geen hoge dunk heeft van Douglas. Wie daar nog aan mocht twijfelen, leze het volgende afsluitende citaat: ‘Apart from being a flagrant liar, Douglas was a compulsive womanizer, a heavy drinker, a terrible husband to each of his four wives, a terrible father to his two children, and a bored, distracted, uncollegial, irresponsible, and at times unethical Supreme Court justice who regularly left the Court for his summer vacation weeks before the term ended. Rude, icecold, hot-tempered, ungrateful, foul-mouthed, self­absorbed, and devoured by ambition [hij wilde eigenlijk alleen maar President van de Verenigde Staten worden – een functie waarvoor hij volgens Posner gelet op de genoemde eigenschappen bij uitstek voor geschikt was], he was also financially reckless [...] who, while he was serving as a justice, received a substantial salary from a foundation established and controlled by a shady Las Vegas businessman’. Douglas heeft het zijn critici wel gemakkelijk gemaakt met zijn samenweefsel van Wahrheit und Dichtung in zijn Go East, young man; the early years. The autobiography of William O. Douglas, New York: Random, 1974, 493 p.

Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi april 2005