Recht doet ertoe
Kan het recht de preventie en behandeling van kanker verbeteren? Die vraag stond kort geleden boven het Editorial van een themanummer van Public Health, het tijdschrift van de Royal Society for Public Health: ‘Can law improve prevention and treatment of cancer?’. De auteurs, Roger Magnusson (Sydney), Lawrence Gostin (Georgetown) en David Studdert (Melbourne), menen dat het recht daartoe in staat is. Het kan dat door te strijden tegen de gedachte dat iemands rookgedrag zijn eigen verantwoordelijkheid is. En door stelling te nemen tegen de lobby van de tabaks-, alcohol- en voedingsindustrie. Maar de vraag kan meer in het algemeen worden opgeworpen: Does law matter? (Den Haag: Boom 2011, 416 p.) is de titel van een boek van de Maastrichtse hoogleraren Michael Faure en Jan Smits, waarin de stelling van de Wereldbank wordt onderzocht dat rechtssystemen bijdragen aan economische groei. Die stelling heeft zelfs tot een Franse juridische volksopstand geleid, toen enige jaren terug uit gegevens van de Wereldbank werd afgeleid dat de common law voor ondernemers aantrekkelijker was dan de Code Napoléon. In de meest recente publicatie van de Wereldbank staat Frankrijk op de negenentwintigste plaats van landen waar het goed ondernemen is, ver achter de common-law-landen Singapore (1), Hong Kong (2), Nieuw Zeeland (3), de Verenigde Staten (4), het Verenigd Koninkrijk (7) en Ierland (10) – overigens wel twee plaatsen boven Nederland dat op de 31e plaats landen als Estland, Georgië, Letland, Litouwen, Macedonië en Thailand nog boven zich weet (Doing business 2012, p. 6).
Hoe dat allemaal gemeten wordt? Verrassend simpel. Zo wordt bijvoorbeeld gekeken naar het opzetten van een onderneming. Hoeveel dagen kost dat? Ik neem een willekeurig Afrikaans land als Angola. Het kost daar gemiddeld 68 dagen om een onderneming op te zetten (in Nederland 8 dagen) en de prijs komt op 120% van het jaarinkomen (in Nederland 5%). Om een bouwproject te beginnen dient men in 321 dagen 11 procedures te doorlopen tegen een prijs van 180% van het jaarinkomen (in Nederland in 176 dagen 15 procedures tegen 108% van het jaarinkomen). Het registreren van een onroerendgoedtransactie kost 184 dagen (Nederland 7 dagen) en export 48 dagen tegen een prijs van $ 1.850 per container (Nederland 6 dagen tegen $ 895). Nederland is zoals we zagen een middenmoter: in een land als Nieuw-Zeeland kost het opzetten van een onderneming 1 dag tegen 0,4% van het jaarinkomen; het beginnen van een bouwproject kost er 64 dagen tegen een prijs van 34% van het jaarinkomen; het registreren van onroerendgoedtransacties kost 2 dagen en export 10 dagen ad $ 855 per container. Om het ondernemersklimaat in ons land te verbeteren lijkt een enkel bezoekje aan Nieuw-Zeeland niet zo gek. Of om althans iets te doen: onder de regering Rutte-Verhagen is Nederland een van de weinige landen ter wereld – zo niet het enige – waar afgelopen jaar geen enkele maatregel ter vermindering van de regeldruk is genomen.
Ernstiger is evenwel de bureaucratie – men denkt al gauw aan de corruptie die daarmee gepaard gaat – in Angola, dat op dit punt niet afwijkt van de meeste Afrikaanse landen. Recht doet ertoe. Regels doen ertoe. Recht kan eraan bijdragen dat ondernemers een bedrijf kunnen opzetten, een bouwvergunning kunnen krijgen, eigendom overdragen en goederen exporteren. Dat ondernemers kortom kunnen ondernemen.
Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi september 2012