Considerans gezocht bij het Habbo-mysterie
Families zijn in wezen een systeem: een netwerk van relaties, interacties en patronen. Je kunt eruit stappen, maar het systeem stapt niet uit jou. In de grammatica van het systeem blijf je onderwerp, ook als je fysiek allang weg bent. Je wordt ‘degene die niet meer komt’. De Amerikaanse psychiater Murray Bowen noemde in zijn Family Systems Theory de familie een emotionele eenheid. Met andere woorden: beweegt één lid, dan beweegt het geheel mee. Hoe zie je dat terug in de rechtspraktijk?
De Scheveningse Anja van der Zwan raakte los van haar familiesysteem. In het online Habbo Hotel ontmoette ze namelijk speelster Sterretje24, achter wie de Belgische Chantal schuilging. Daarna verdwijnt Anja beetje bij beetje uit het leven van haar familie, tot ze uiteindelijk helemaal weg is. Voor buitenstaanders heet dat misschien ‘afstand nemen’. Bij de familie gaat het alarm af: waar is ze en waarom blijft ze zo stil?
De stilte duurt lang. Dan valt er opeens een brief van een overheidsinstantie op de mat. Anja blijkt overleden en al gecremeerd. Vervolgens komt haar testament boven water, opgesteld in het ziekenhuis in de laatste weken van haar leven, en waarin de echtgenoot van de Belgische vriendin als enig erfgenaam staat. Een systeemcrash: de familie is niet alleen een lid kwijt, maar ook het verhaal. Alles schreeuwt om een ‘waarom’.
Ik sprak de maakster van de podcastserie Het Habbo Mysterie en werkte mee aan Bizarre Erfenissen over dezelfde zaak, dus ik keek uit naar de uitspraak. Anja’s zus vorderde onder meer nietigverklaring van het testament. De uitspraak geeft geen antwoord op het ‘waarom’ en het testament blijft in stand. Dat is onbevredigend als je op ontknoping hoopt, maar de rechter motiveert. De civiele rechter kijkt naar wat is gesteld en bewezen, niet naar wat wordt vermoed. En omdat wilsautonomie in het erfrecht zwaar weegt, ligt de lat om aan een notariële uiterste wil te tornen hoog. De rechter zoekt bewijs, maar de familie zoekt betekenis. Dus blijft de vraag knagen: stapte Anja vrijwillig uit het systeem?
Niet alleen families zijn systemen. Dat geldt ook voor bedrijven en bondgenootschappen, met eigen taal en rituelen. De NAVO noemt zichzelf graag een familie en heeft de family photo. Herinner je die foto nog in Den Haag? Starmer en Trump stonden naast elkaar zonder een woord te wisselen; klassiek familiegedrag. En toen noemde secretaris-generaal Rutte Trump ook nog ‘daddy’. Met dat ene woord was de rolverdeling binnen de NAVO benoemd.
Ook het Beckham-familiesysteem staat deze dagen in de etalage. Het systeem draagt niet alleen een gezin, maar ook een merk opgebouwd door David en Victoria. En nu stapt de oudste zoon, Brooklyn, eruit. Inmiddels heeft hij zélf gesproken, maar juist dan zie je het systeem aan het werk. Een verklaring sluit het verhaal niet af, het opent de strijd om het verhaal. Het (overgebleven) gezin verscheen meteen samen in het openbaar; het tegenverhaal stond al klaar.
In mijn eigen onderzoek naar testamentaire keuzes kwam ik een Engelse studie tegen: mensen kiezen voor hun testament, wie erft en wie niet, vanuit het familiesysteem. Familie wordt namelijk bijna altijd meegewogen, als plicht of als conflict. Daarom adviseer ik om een considerans in een testament op te nemen: een preambule die geen roman is en geen afrekening, maar een aantal betekenisvolle zinnen die later laten zien dat de keuze voor niet-familie een doordachte is.
Of het Habbo-testament zo’n considerans had die het ‘waarom’ voor de familie duidde, blijft onduidelijk. Wel valt in de uitspraak te lezen dat de rechter Anja ziet als een wilsbekwame vrouw die zich kennelijk heeft overgegeven aan haar vriendschap met Sterretje24 en daarbij haar familie, om de een of andere reden, buitenspel heeft gezet. En daar zit het precies in: wat was die reden?
Het is mogelijk om uit een familiesysteem te stappen. Er moet dan wel een ‘vertrekverhaal’ zijn. Een systeem heeft nu eenmaal liever orde dan open eindes. Bij de NAVO werd het bijna-vertrek-verhaal ingevuld met een daddy, zo ook weer in de Groenland-kwestie. Bij de Beckhams wordt het narratief ‘het systeem blijft overeind’ via de socials gebracht. En in het Habbo-mysterie blijft het ‘waarom’ een mysterie waarop het recht geen antwoord heeft kunnen geven.
Deze column is eerder verschenen in Ars Aequi februari 2026.
Categorieën: Columns, Weblogs