Metajuridica

Water: een openbare zaak

H.Ph.J.A.M. Hennekens

In deze bijdrage wordt nagegaan of water een zaak is in de zin die ons privaatrecht daaraan toekent, waarbij ook een vluchtige blik wordt geworpen op wat het Duitse en Franse recht in dit leren. Daarna krijgt de vraag naar openbaarheid van water aandacht. Duidelijk is dat water verschillende functies vervult. Vanuit die functies wordt de raltie gelegd met het begrip openbaarheid en de gevolgen die het recht daaraan verbindt. Openbaarheid blijkt zowel publiek- als privaatrechtelijk gewaardeerd te worden, waarbij de publiekrechtelijke regelen in toenmende mate het water zijn gaan beheersen. Ook wordt weer even gekeken naar het Franse en het Duitse recht om met enkele conclusies af te sluiten.

Bijzonder nummer | Water
mei 1999
AA19990371

Maandbladartikel

Weeg gebruik van AI in de rechtszaal op een goudschaaltje

L.D. Grutters, K. Haex

In juli 2024 werd het expliciete gebruik van ChatGPT door een kantonrechter voornamelijk met argwaan ontvangen. De kantonrechter bediende zich van dit artificial-intelligence-systeem (AI-systeem) zonder transparant en controleerbaar te laten zien hoe het was gebruikt en ogenschijnlijk zonder te reflecteren op de potentiële risico’s. In dit redactioneel bespreken wij enkele kansen en problemen bij het gebruik van AI in de rechtspraak, met een aanbeveling ten aanzien van verantwoorde implementatie van AI in het rechtsstelsel.

Opinie | Redactioneel
februari 2025
AA20250091

Maandbladartikel

Weet de rechter wat de maatschappij vindt?

Een empirischjuridische blik op het gebruik van maatschappelijke opvattingen bij rechterlijke oordeelsvorming

T. Bouwman, L. Dalhuisen

Post thumbnail Rechters betrekken soms maatschappelijke opvattingen bij hun oordeelsvorming. De vraag is in hoeverre zij deze opvattingen kennen. Weet men wat er speelt? Uit empirisch-juridisch onderzoek blijkt dat de opvattingen in de maatschappij niet altijd overeenkomen met wat rechters zien als de maatschappelijke opvatting. Vraag is daarom of hun oordeel wel hierop gebaseerd zou moeten worden.

Opinie | Opiniërend artikel
december 2023
AA20230956

Maandbladartikel

Welk recht & welke ethiek?

Over Konrad Morgen. The conscience of a Nazi Judge

T.J.M. Mertens

Post thumbnail

Konrad Morgen was een bijzondere rechter: lid van de SS met als opdracht gevallen van corruptie binnen die organisatie te vervolgen. Kan iemand die de rechtvaardigheid is toegewijd zoals hij zelf verklaarde, nochtans als rechter functioneren binnen een dergelijke ‘criminele’ organisatie? Een recente biografie levert een fascinerend, maar gemengd beeld op.

Literatuur | Boekbespreking
november 2017
AA20170911

Maandbladartikel

Werkdruk van rechters

K.G.F. van der Kraats

Post thumbnail De laatste tijd is er (wederom) aandacht gevraagd voor de hoge werkdruk in de Rechtspraak. Zo staat er in de cao voor de rechterlijke macht dat de werkdruk in de Rechtspraak structureel te hoog is. In die cao is opgenomen dat een verkenner wordt aangesteld die gaat onderzoeken wat op korte termijn aan de hoge werkdruk te doen valt. Kim van der Kraats neemt in dit artikel een voorschot op die verkenning.

Perspectief | Perspectiefartikel
oktober 2023
AA20230800

Maandbladartikel

Westers staatsrecht als onderwerp van studie

T. Koopmans

Het boek van Van Caenegem, An historical introduction to Western constitutional law, biedt een rechtshistorisch perspectief op de staatsrechtelijke ontwikkelingen van de 20e eeuw in onze hoek van de wereld. Het belang ervan ligt in de combinatie van de historische en de rechtsvergelijkende dimensie.

Perspectief | Perspectiefartikel
september 1997
AA19970574

Maandbladartikel

Westminster Hall

F. Brandsma

Post thumbnail

Frits Brandsma vertelt ons over de rijke geschiedenis van Westminster Hall, waar eeuwenlang recht is gesproken (en blijkbaar ook af en toe een tennisballetje werd geslagen).

Blauwe pagina's | Bouwstenen van het recht
mei 2015
AA20150352

Maandbladartikel

Wet van de grote getallen

M.V. Polak

No. 5, 4711, 43, 14 en speciaal voor juristen: 81. Martijn Polak schrijft in deze #column over de magie én de wet van de (grote) getallen

Opinie | Column
april 2019
AA20190288

Maandbladartikel

Wetgeving inzake morele kwesties: een procesgerichte benadering

W. van der Burg

Mogen morele normen, bijvoorbeeld rond abortus of homoseksualiteit, in wetgeving worden omgezet? Dit is doorgaans de centrale vraag in rechtsfilosofische analyses over de verhouding tussen moraal en wetgeving. Daarbij gaat men uit van twee veronderstellingen. Ten eerste veronderstelt men dat de morele normen bekend en relatief onomstreden zijn. Ten tweede worden juridische regels een effectief middel geacht om morele normen af te dwingen. In deze pluralistische en dynamische samenleving zijn deze veronderstellingen minder adequaat. De moraal is zeer divers en sterk in beweging en bovendien vaak niet toegesneden op nieuwe kwesties zoals dir rond biotechnologie. De handhaving van juridische regels blijkt steeds meer een probleem. In een dergelijke situatie kan de verhouding tussen wetgeving en moraal beter worden gezienals een tweerichtingsverkeer. Hierbij is er zowel tijdens het wetgevingsproces als tijdens het implementatieproces een voortdurende wisselwerking tussen ontwikkeling van morele normen en rechtsontwikkeling. Deze benadering past ook een andere visie op wetgeving. De explosieve en communicatieve functies van de wet komen dan meer op voorgrond te staan.

Overig | Rode draad | Recht en ethiek | Verdieping | Verdiepend artikel
februari 1998
AA19980079

Maandbladartikel

Wetsinterpretatie en rechtsvorming

F.T. Groenewegen

De wetgever stelt de wetten vast. De rechter past deze toe. Soms is het echter niet duidelijk wat een wet precies voorschrijft. De rechter moet dan de wet interpreteren. De vraag is hoe hij dat dient te doen. Moet hij zich aan de tekst van de wet houden? Welke interpretatiemethoden kan hij gebruiken? Soms resulteert interpretatie in rechtsvorming. Dat roept ook weer de nodige vragen op. Wanneer is er bijvoorbeeld sprake van rechtsvorming?

Literatuur | Proefschriftbijdrage
januari 2007
AA20070091

Maandbladartikel

What’s in a name? Over rechtspraak.nl en de anonimiseringsrichtlijnen

R.H.T. Jansen, M.D. Reijneveld

Vrijwel alle rechterlijke uitspraken worden geanonimiseerd voordat zij op rechtspraak.nl worden gepubliceerd. Op het vigerende anonimiseringsbeleid van de Rechtspraak valt echter het nodige af te dingen. Wij signaleren een aantal pijnpunten en geven enkele suggesties ter verbetering.

Opinie | Redactioneel
september 2020
AA20200741

Maandbladartikel

Why is English law so different?

E.J.H. Schrage

Sinds Josef Esser zijn Grundsatz und Norm in der richterlichen Fortbildung des Privatrechts schreef, zijn tal van studies gewijd aan de overeenkomsten (en de verschillen) tussen de Engelse en de continentale rechtsontwikkeling. Het is verleidelijk om toe te geven aan de neiging om signalen van een zekere convergentie tussen beide rechtsfamilies te ontwaren. Maar een zwaluw maakt nog geen zomer. De vertrekpunten van het Engelse en het continentale recht zijn wel heel verschillend.

Bijzonder nummer | Anglo-Amerikaans recht | Verdieping | Studentartikel
mei 1998
AA19980366

Maandbladartikel