Soms is een kus niet zomaar een kus en kust het Recht terug
Madonna wil weer samenwerken met Britney Spears, bijna een kwart eeuw na hun intieme kus tijdens de MTV Awards. Dat was destijds controversieel genoeg voor een stroom haatmail richting MTV. Britney voelt er weinig voor. Madonna heeft geen recht op een reprise. Dat is zo in de liefde maar ook in de popmuziek. Britney hoeft Madonna dus niet terug te bellen. In Europa heeft dat ook een juridische grond: artikel 8 EVRM beschermt het privéleven en het family life, maar het Europese hof heeft er nooit een aanspraak op affectieve wederkerigheid in gelezen. Uit de jurisprudentie blijkt dat het juist de vrijheid beschermt om zelf te bepalen hoe je je leven inricht en of een ander daarin überhaupt welkom is.
Op het liefdesleven zonder een gang naar het stadhuis heeft het recht weinig grip. Maar wie daar het ja-woord officieel kust, krijgt er een wereld van rechtsgevolgen bij. Ik verbaas me er nog altijd over hoe makkelijk het is om te trouwen, en hoe bureaucratisch het is om te scheiden. Je stapt een huwelijk in en je krijgt daarmee een zorgplicht, een gemeenschap van goederen, schuldeisers van je echtgenoot die in je nek hijgen, alimentatie en pensioendeling. En wil je er weer uit? Dan komt de jurist in toga alsnog, samen met een rechtsgang die al snel ruim een jaar van je leven opslokt.
Voor een hypotheek word je financieel doorgelicht, bijna tot op de cent nauwkeurig. Voor een huwelijk tekent het overgrote deel van de stellen alleen bij de gemeente, niet bij de notaris. Voor hen dus geen gesprek over wat het betekent als iemand straks economisch afhankelijk wordt, over alimentatie, over erfrechtelijke gevolgen, noem het maar op. Het recht stelt aan de ingang van het huwelijk geen enkele vraag en zet aan de uitgang een rechter neer. Dan is het ‘huwelijksvermogensrechtelijke kwaad’ al lang geschied. De scheidingscijfers zijn al jaren indrukwekkend. Zweeds onderzoek liet onlangs zien dat mensen na snel gewichtsverlies twee keer zo vaak scheiden. Ik noem dat verschijnsel een Ozempic-scheiding. In Nederland neemt het gebruik van afvalmedicatie flink toe en wordt het, als we de Zweedse lijn doortrekken, bij de uitgang dus alleen maar voller. Met steeds slankere koppels!
Mijn stelling is dit: een notaris aan de ingang van het huwelijk bespaart menige rechter aan de uitgang. Die notaris moet geen mensen tegenhouden, maar ze informeren. Artikel 8 EVRM beschermt de vrije relatiekeuze, maar veronderstelt die vrijheid niet ook dat je weet waar je aan begint? De ambtenaar van de burgerlijke stand ziet voor zichzelf geen rol bij de geïnformeerde keuze van trouwlustigen, blijkt uit voorgestelde wetswijzigingen die het niet haalden. En als de politiek de notaris niet aan de ingang wil toelaten, zet hem dan naast de rechter aan de uitgang, een pleidooi waarvoor ik me een aantal jaren terug inzette om bredere politieke interesse te wekken. Misschien zorgt het komende WODC-rapport over de administratieve scheiding dat die mogelijkheid eindelijk opnieuw wordt overwogen?
Personenvennootschappen zie ik als het zakelijke equivalent van het huwelijk: makkelijk erin, en zonder goede regeling rampzalig eruit. Net als bij het huwelijk ontbreekt de notaris aan de ingang. Een VOF oprichten kan zonder notaris, terwijl vennoten wel hoofdelijk aansprakelijk zijn voor elkaars schulden. De kiss of death is hier geen gemeenschap van goederen maar het Carlande-arrest van de Hoge Raad: je stapt in, niemand heeft je ingelicht, en de oude rekeningen van je zakenpartner zijn ineens ook de jouwe. Intussen werken we nog steeds met het Wetboek van Koophandel van 1838, en wordt er sinds 1972 aan een wetswijziging gesleuteld. Dat begint echt te lijken op het erfrecht: het duurde van 1951 tot 2003 om dat oude recht ten grave te dragen.
Recente CBS-cijfers laten zien dat steeds meer zestigers kiezen voor genegenheid maar niet voor een gedeelde badkamer, en dus niet voor rechtsgevolgen. Slim, want het recht kust niet terug als je niet trouwt. En geef die zestigplus latters maar eens ongelijk. Wie heeft er op die leeftijd nog behoefte aan een mansplainer of womansplainer in huis, nu ChatGPT en Claude hetzelfde doen: zonder alimentatie, zonder pensioendeling, en zonder dat je er eerst voor hoeft te zoenen?
Categorieën: Columns, Weblogs